توسعه فردی چیست؟
توسعه فردی یک فرایند دائمی و همیشگی است. به سن و سال و مقطع تحصیلی و سطح سواد ارتباطی ندارد و هر کس، در هر جایگاه و سن و موقعیتی می‌تواند (و باید) برای رشد فردی خودش سرمایه‌گذاری و تلاش کند.
ما در تیپ‌شناسی نوین تصمیم گرفته‌ایم از این به بعد به طور منسجم و مداوم مطالب و آموزش‌های مربوط به رشد و توسعهٔ فردی را قرار دهیم و در مورد آن صحبت کنیم. رویکرد تیپ‌شناسی نوین در آموزش رشد فردی استفاده از منابع و مراجع معتبر و بومی‌سازی و بازآفرینی ایده‌های مفید آن‌هاست.
در مجموعه آموزش‌های رشد فردی در تیپ‌شناسی نوین، تلاش خواهیم کرد توانمندی‌ها و قابلیت‌های خودمان را ارزیابی کنیم و محک بزنیم، در واقع می‌خواهیم ببینیم اساساً در حال حاضر کجای مسیر رشد فردی قرار گرفته‌ایم.
پس از آن سعی می‌کنیم در مورد اهداف شخصی‌مان صحبت کنیم و ببینیم می‌خواهیم به کجا برسیم و چه تصویری و پنداره‌ای از آینده مد نظرمان را در ذهن داریم. دقت داشته باشید که تیپ‌شناسی نوین بر این باور است که مسیر رشد هر کس با دیگری متفاوت است و اساساً نمی‌توان برای همه افراد یک نسخه واحد برای رشد فردی تجویز کرد. به همین دلیل است که مبحث هدف‌گذاری شخصی و شخصی‌سازی اهداف برای ما بسیار اهمیت دارد و بخش عمده‌ای از صحبت‌هایمان به همین موضوع اختصاص خواهد یافت. این که «من» باید برای خودم چه هدفی انتخاب کنم؟ نه اینکه لزوماً هر هدفی که در کتاب‌ها و کلاس‌ها و به طور کلی در دنیای بیرون تبلیغ می‌شود و خریدار دارد را به عنوان هدف شخصی خودم تلقی کنم.
پس از هدف‌گذاری تلاش می‌کنیم مسیرِ شخصی رشد خودمان را پیدا کنیم و در واقع یک «تخمین» مناسب از مسیرِ منحصر به فرد خودمان داشته باشیم. فراموش نکنید که هدف اصلی توسعه فردی این است که به ما کمک کند تا حد امکان، با صرفِ هزینه‌ٔ کمتری نسبت به شرایط معمول، به بالاترین حد ممکن مهارت‌ها و توانمندی‌های بالقوه‌ٔ خودمان دست پیدا کنیم. در واقع ما از آموزش‌های خود-یاری و توسعه فردی استفاده می‌کنیم تا با آزمون و خطای کمتری «آنچه واقعاً در زندگی می‌خواهیم» را پیدا کنیم.
حالا «آنچه می‌خواهیم» برای هر کس می‌تواند بسیار متفاوت باشد؛ یکی دنبال موفقیت شغلی است، یکی دنبال شادی است، یکی هم سعادت را جستجو می‌کند. آن دیگری می‌خواهد رابطهٔ عاطفی سازنده‌ای را تجربه کند و دیگری عاشق این است که رشتهٔ پژوهشی و مطالعاتی مورد علاقه‌اش را بیابد و خودش را وقف آن کند. به هر حال هر کس دنبال چیزی است و همان‌طور که قبلاً هم اشاره کردیم معنی موفقیت برای هر کدام از ما بسیار متفاوت است.
یکی از قدم‌های بزرگی که در مسیر رشد و توسعه فردی می‌توانیم برداریم، این است که «مسیرِ شخصی خودمان» برای موفقیت را پیدا کنیم و متعهدانه در همان مسیر پیش برویم.
لازم است اشاره کنیم که رویکرد تیپ‌شناسی نوین در ارائه مباحث رشد فردی با رویکرد آموزش‌های غالب این حوزه متفاوت است و در تیپ‌شناسی نوین از راز و رویاپردازی و خیال‌انگیز بودن مسیر موفقیت حرفی نخواهیم زد. بلکه ما معتقدیم مسیر موفقیت «مسیر دشوار»ی است و در طول آن دگرگونی‌های فراوانی برای فرد رخ خواهد داد.
در «درسنامه توسعه فردی» قرار بر این است که هر کداممان مهارت‌هایی که نیاز به رشد دادن آن‌ها داریم را پیدا کنیم و برای پرورش آن‌ها زمان بگذاریم. ضمن اینکه پرورش این مهارت‌ها به هدف‌گذاری‌های شما هم جهت می‌بخشد و مسیرِ منحصر به فرد خودتان را با آزمون و خطای کمتری پیدا خواهید کرد. رشد مهارت‌ها به شما کمک می‌کند اعتماد به نفستان را افزایش دهید، آینده کاری روشن‌تری داشته باشید و کیفیت بالاتری از زندگی را تجربه کنید.
ضمناً خروجی یک آموزش موفق در زمینه رشد فردی این است که فرد بتواند قدرت تصمیم‌گیری‌اش را ارتقا دهد و انتخاب‌های مناسب‌ترِ زندگیِ خودش را سریع‌تر و راحت‌تر تشخیص دهد، انتخاب‌هایی که کمک می‌کند سطح بالاتری از زندگی را تجربه کنیم.
ما در تیپ‌شناسی نوین اعتقاد داریم اگرچه مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز آموزشی و خانواده‌ها به سهم خود تلاش می‌کنند تا افراد را به رشد و توسعه فردی برسانند اما متأسفانه این کافی نیست و هنوز مهارت‌ها و زمینه‌های بسیاری وجود دارد که در خانواده مدرسه مغفول می‌ماند و حرفی در مورد آن‌ها زده نمی‌شود. بنابراین هر کس برای افزایش مهارت‌های خودش قطعاً به چیزی بیش از آموزش‌ها مدرسه و خانواده و دانشگاه نیاز خواهد داشت و این وظیفه‌ٔ افراد است که برای رشد فردی و توسعهٔ آگاهی‌های خودشان تلاش کنند.
بنابراین در قسمت «درسنامه توسعه فردی» تلاش می‌کنیم اطلاعات و آموزش‌هایی را ارائه کنیم که باعث شود به رشد فردی خودمان فکر کنیم و برای توسعهٔ مهارت‌هایمان برنامه‌ریزی کنیم. ضمناً برای ما مهم است که راه و شیوهٔ صحیح هدف‌گذاری را بیاموزید و از این آموزش‌ها برای رسیدن به اهدافتان کمک بگیرید.
اگرچه «توانمندسازی شخصی» و «توسعه فردی» در برخی موارد هم‌پوشانی‌هایی با هم دارند، اما قصد داریم به طور مفصل در مورد «توانمندی» و ملزومات آن هم صحبت کنیم.
چرا «توسعه فردی» مهم است؟
ایده‌های متفاوت و مختلفی در مورد مفهوم «توسعهٔ فردی» وجود دارد که یکی از آن‌ها نظریهٔ آبراهام مزلو در خصوص فرایند خود-شکوفایی است.
خود-شکوفایی
مزلو معتقد بود انسان نیازی درونی و خودجوش برای رسیدن به رشد و توسعهٔ فردی احساس می‌کند و این میل و نیاز از طریق فرایند خود-شکوفایی اتفاق می‌افتد.
از دیدگاه مزلو اینکه هر کس تا چه اندازه و سقفی می‌تواند رشد کند به این بستگی دارد که چه میزان از نیازهای اساسی آن فرد برآورده می‌شود. مزلو این نیازهای اساسی را به ترتیب اولویت در یک هرم به تصویر کشید و معتقد بود فقط وقتی می‌توانیم در این هرم پیش روی کنیم و به پله‌های بالاتر برویم که نیازهای سطح پایین‌تر برآورده شده باشند. اگر چه در سنین مختلف، نیازهای انسان می‌تواند تغییر کند و فرد اولویت‌های متفاوتی برای خودش قائل شود.
حالا بد نیست نگاهی به این هرم بیندازیم و ببینیم هر کدام از لایه‌های آن به چه معنا هستند:
پایین‌ترین سطح هرم مربوط می‌شود به نیازهای فیزیولوژیک مثل نیاز به آب، غذا، خواب و به طور کلی نیازهای فیزیکی. این سطح با عنوان نیازهای ضروری برای بقاء هم شناخته می‌شود.
در سطح دوم نیازهای مرتبط با امنیت و قرار را مشاهده می‌کنیم که این امنیت می‌تواند جنبه‌ٔ جسمانی و جانی داشته باشد و یا مفهومِ جامع‌ترِ امنیت اقتصادی را نشان دهد.
سطح سوم مربوط به نیاز عشق و عشق ورزیدن یا به طور کلی تعلق خاطر است.
در سطح چهارم نیاز به عزت نفس، دوست داشتن خود و احساس ارزشمندی را می‌بینیم. این سطح ارتباط زیادی با موضوع «توانمندسازی شخصی» دارد که در مورد آن به طور جداگانه صحبت خواهیم کرد.
سطح پنجم نیاز به فهمیدن و درک کردن پیچیدگی‌ها را مشخص می‌کند. مشخصاً منظور نیاز به فکر کردن و فهمیدن مسائل انتزاعی و ذهنی مثل جستجوی معنا در زندگی است.
در سطح ششم نیازهای زیباشناسانه را می‌بینیم که منظور توجه کردن و مهم دانستن هر نوع زیبایی، تقارن و نظم است.
و در نهایت در بالاترین سطح هرم سلسله نیازهای مزلو، خود-شکوفایی قرار دارد که به معنی رسیدن به بالاترین پتانسیل ممکن و تبدیل کردن مواهبِ بالقوه به دستاورد و خروجی بالفعل است. مزلو معتقد بود همه انسان‌ها تمایل دارند خودشان را در شایستگی و رشد کامل توانمندی‌ها ببینند. ضمناً او بر این باور بود که رشد و توسعه توانایی‌های انسان حد و مرز یا نقطهٔ پایانی ندارد.
خودشکوفایی یعنی هر کس باید- تمام و کمال- تبدیل به همهٔ آن چیزی شود که قادر است بشود.
منبع: کتاب انگیزش و شخصیت (۱۹۷۰)، ابراهام مزلو
نکته: اگرچه نظریه مزلو می‌تواند در برخی شرایط برای ما الهام‌بخش و حتی کاربردی باشد اما دقت داشته باشید که تعمیم این نظریه به همه حوزه‌ها و در همه شرایط چندان صحیح نیست. ما در تیپ‌شناسی نوین صرفاً از نظریه مزلو اندکی وام می‌گیریم تا مفهوم توسعه و رشد فردی را با سهولت بیشتری به ذهن بسپاریم و تصویر دقیق‌تری از آن در ذهن داشته باشیم. اما همچنان معتقدیم که لزوماً ترتیبی که مزلو در هرم سلسله‌مراتب نیازهایش به آن اشاره کرده لزوماً و در همه شرایط برقرار نیست. برای مطالعه بیشتر در این خصوص این مطلب از سایت متمم را مطالعه کنید.
نقشه راه توسعه فردی
چطور با استفاده از این مجموعه مقالات مسیر «توسعهٔ فردی»مان را طراحی و مدیریت کنیم؟
برای شروع مطالعه «درسنامه توسعه فردی» ما مسیر زیر را به شما پیشنهاد می‌کنیم:
۱. یک تصویر یا پنداره درونی و شخصی ایجاد کنید
پنداره درونی یعنی یک تصور روشن و واضح از این که می‌خواهم طی چند ماه آینده یا چند سال آینده در کجا ایستاده باشم در ذهن داشته باشم و بدانم «چرا» می‌خواهم به این نقطه برسم.
اهمیت این موضوع که بدانم می‌خواهم طی چند ماه آینده دقیقاً کجا ایستاده باشم در این است که پاسخ این سوال هدف من را مشخص می‌کند و وقتی هدف من معلوم باشد، حرکت من «جهت‌دار» می‌شود و تنها حرکت جهت‌دار است که می‌تواند منجر به «خروجی» و کسب دستاورد شود.
به همین دلیل و برای اینکه پنداره درونی‌تان را پیدا کنید در مورد این موضوعات صحبت خواهیم کرد:
ایجاد یک نقشه و پنداره درونی شخصی
اصلاح کردن و بهینه‌سازی پنداره درونی و محدود کردن گزینه‌ها
هدف‌گذاری شخصی
۲. مسیر «توسعهٔ فردی» خودتان را طراحی
تا اینجا می‌دانیم قرار است به «کجا» برویم. به نوعی مقصد را مشخص کرده‌ایم و تصویر نسبتاً روشن و دقیقی از آن در ذهن داریم. حالا باید ببینیم «چطور» می‌توانیم به مقصد برسیم.
در این مرحله باید واقع‌گرا باشیم و گزینه‌های رویایی را حذف کنیم. به همین دلیل در ادامه سعی می‌کنیم در مورد برنامه‌ریزی مسیر توسعه فردی صحبت کنیم.
گاهی اوقات هم ممکن است دقیقاً ندانیم کدام مسیر برای ما مناسب است و بهتر است روی چه چیزی سرمایه‌گذاری کنیم. در این صورت و اگر بین چند گزینه مردد هستید مطالعه بخش تحلیل SWOT برای هدف‌گذاری شخصی و آشنایی با برخی زمینه‌های توسعه فردی می‌تواند به شما کمک بیشتری کند.
۳. بهبود و پیشرفت مداوم و ادامه‌دار را تمرین کنید
برای یادگیری و توسعهٔ مهارت‌هایتان روش‌ها و تکنیک‌های مختلفی وجود دارد. ما در مقاله‌ای جداگانه در مورد افزایش و بهبود عملکرد توضیح داده‌ایم و بعضی از تکنیک‌های رایج و کاربردی را مرور کرده‌ایم.
در آن مقاله در خصوص یادگیری و روش‌های آن هم توضیح داده‌ایم تا با استفاده از یادگیری مداوم بتوانیم در زمینه‌ای مشخص مهارت‌ها و دانش خودمان را ارتقاء دهیم و به مرحله تسلط (Mastery) روی موضوع برسیم.
در ادامه در خصوص ترجیحات و سبک‌های مختلف یادگیری صحبت کرده‌ایم و توضیح داده‌ایم که تیپ‌های شخصیتی مختلف برای یادگیری چگونه با روش‌های مد نظر خودشان راحت‌تر هستند و چطور می‌توان این سبک‌های مختلف یادگیری را شناخت و از آن برای توسعهٔ مهارت یادگیری استفاده نمود.
در انتهای این بخش هم در خصوص سبک‌های یادگیری (Learning Styles) صحبت کرده‌ایم که به شما کمک می‌کند سبک غالب یادگیری خودتان را شناسایی کنید و بدانید ترجیح شخصی شما کدام روش است.
۴. پیشرفتتان را اندازه بگیرید و ثبت کنید
ثبت کردن روند پیشرفتتان در زمینه‌های مختلف مزایای زیادی دارد و به طور کلی ایدهٔ خوبی است که با ثبت کردن روند پیشرفتمان، بهتر بتوانیم خودمان را ارزیابی کنیم. ثبت کردن دستاوردها و پیشرفت‌هایتان به شما کمک می‌کنید دید و قضاوت واقع‌گرایانه‌ای در مورد مسیری که طی می‌کنید به دست آورید. در نتیجه اگر نقص یا نواقصی مشاهده کنید، بلافاصله برای بهبود آن تلاش خواهید کرد.
ما در مقاله چگونه پیشرفت‌هایمان را ثبت کنیم و این کار به چه دردی می‌خورد در این مورد بیشتر توضیح داده‌ایم.
ثبت کردن روند پیشرفتتان به شما این دید را می‌دهد که در چه زمینه‌هایی نیاز به بهبود و توسعهٔ بیشتر دارید و همین باعث می‌شود به سراغ یادگیری مهارت‌های بیشتری بروید و همین باعث می‌شود انگیزه شما برای پیشرفتِ بیشتر افزایش یابد. به این ترتیب در یک چرخهٔ تقویت‌کننده قرار می‌گیرید: پیشرفت‌های بیشتر انگیزه شما را بیشتر می‌کند و انگیزه بالای شما منجر به پیشرفتِ بیشترتان خواهد شد.
در مقاله‌ای مربوط به همین موضوع در این خصوص بیشتر توضیح خواهیم داد.
۵. مرور، ارزیابی و رفع اشکال‌های احتمالی برنامهٔ رشد فردی
در مقالات آتی در این خصوص بحث خواهیم کرد که یادگیری یک فرایند یا به عبارت دقیق‌تر یک چرخه (Cycle) است. در آنجا توضیح خواهیم داد که برای یادگیری موثر باید موضوع یادگیری را به تجربیات شخصی خودتان پیوند بزنید و در مورد تجارب قبلی و مرتبط خودتان فکر کنید. ضمناً به این سوال پاسخ دهید که چه چیز خاصی از آن موضوع آموختید؟
پاسخ دادن به این سوالات و مرور آنچه آموخته‌اید به شما کمک می‌کند یک فرایند یادگیری موثر داشته باشید و مطمئن شوید که هر چه در طول مسیر یادگرفته‌اید را به خاطر خواهید سپرد.
امتیاز شما به این مقاله: [kkstarratings]
مشارکت شما
ما برای نیازسنجی و تولید محتوای بهینه و متناسب با نیازهای مخاطبان تیپ‌شناسی نوین نیاز به مشارکت شما داریم؛ لطفاً در قسمت کامنت‌ها مهم‌ترین و بااهمیت‌ترین موضوعاتی که در زمینه رشد فردی مورد نیاز شماست را نام ببرید تا بیشتر به آن موضوعات بپردازیم. موضوعاتی مثل هدف‌گذاری، اجرایی کردن برنامه‌ها، برنامه‌ریزی، مدیریت مالی و سایر مباحث مرتبط با رشد فردی. پیشاپیش از مشارکت شما سپاسگزاریم.
بسیار عالی بود