زمان تقریبی برای مطالعه این مقاله: ۵ دقیقه
آیا سرنوشت ما فقط به تیپ شخصیتی‌مان بستگی دارد؟ آیا این صحیح است که بگوییم تیپ شخصیتی تعیین کننده میزان موفقیت، درآمد، سلامتی و خوشبختی ما خواهد بود؟ احتمالاً همه شما به این پرسش‌ها پاسخ منفی می‌دهید و باور دارید که مجموعه عوامل مختلفی باید در کنار هم قرار بگیرند تا مثلاً موفقیت یا خوشبختی ما را تضمین کنند و این موارد، تنها وابسته به تیپ شخصیتی ما نیستند.
اما مسئله آن طور که به نظر می‌رسد ساده نیست! تجربه به ما نشان داده است که بسیاری از افراد وقتی با تئوری تیپ‌های شخصیتی آشنا می‌شوند، گاهی اوقات توقع بسیار بالا و طبیعتاً نامعقول از این تئوری دارند و به دنبال این هستند که همه مشکلات و چالش‌هایی که در زندگی دارند را با MBTI حل‌وفصل کنند.
همه چیز در «تیپ» خلاصه نمی‌شود!
اما واقعیت این است که متغیرها و عوامل متعددِ دیگری- غیر از تیپ شخصیتی- در کار هستند که موفقیت، سعادت و خوشبختی ما را در زندگی تعیین می‌کنند و این پارامترها صرفاً به تیپ شخصیتی محدود نمی‌شوند.
نگاه ایدئالیستی به هیچ کدام از مدل‌ها و ابزارهای شخصیت‌شناسی صحیح نیست. در واقع ما باید تلاش کنیم نگاهی متعادل و واقع‌بینانه به هر نوع ابزاری- از جمله MBTI- داشته باشیم.
البته ما در تیپ‌شناسی نوین هر جا از تیپ، تیپ شخصیتی و تئوری تیپ‌های شخصیتی صحبت می‌کنیم در واقع منظور ما مدل شخصیت‌شناسی MBTI است، مگر این که به صراحت خلاف آن را اعلام کنیم.
حالا بیایید ببینیم غیر از تیپ شخصیتی، چه عواملی وجود دارند که اولویت و اهمیت بیشتری نسبت به تیپ شخصیتی دارند و دقیق‌تر می‌توانند موفقیت‌های آتی ما را پیش‌بینی کنند.
۱. ارزش‌ها و باورها
بودا معتقد است «ما همانی هستیم که می‌اندیشیم». بیان امروزی‌ترِ این جمله این است که باورها و اعتقاداتِ عمیق ما، تا حد زیادی شکل دهنده شخصیت ماست. یا کمی بازاری‌تر: تو همانی هستی که باور داری.
ما در نقش‌های اجتماعی مختلفی که بر عهده داریم (مثلاً محل کار)، مجبوریم تا حد زیادی مطابق انتظارات و توقعاتِ بیرونی رفتار کنیم و خودمان را با خواسته‌های بیرونی هماهنگ می‌کنیم. این قسمت از شخصیت را «بُعد تطبیق یافته» نام‌گذاری می‌کنیم.
اما قسمت دیگری از شخصیت ما هست که ناب و خالص و دست‌نخورده است و بر اساس توقعات بیرونی شکل نیافته. این قسمت از شخصیت ما کاملاً طبیعی است و بازتابِ کاملی از باورها و اعتقاداتِ خودِ ماست.
در واقع این بخش از شخصیت ما دلیلِ اصلیِ بسیاری از رفتارها و اقداماتِ ما و بازتابی از ارزش‌های ماست. بسیاری از تصمیم‌گیری‌های مهم ما در زندگی بر پایه ارزش‌هایی است که عمیقاً به آن‌ها معتقدیم.
ارزش‌های شما چیست؟
ممکن است ما ارزش‌هایمان را نشناسیم. بهترین راه برای شناخت ارزش‌ها این است که آن‌ها را دسته‌بندی کنیم و اولویت آن‌ها را برای خودمان مشخص کنیم. ما در زیر چند ارزش مهم و پیشنهادی را مشخص کرده‌ایم که البته شما می‌توانید موارد بسیار زیاد دیگری را به این لیست اضافه کنید، ارزش‌هایی مثل:
شادی، سلامتی، ثروت، لذت و تفریح، موفقیت، شهرت، ارزش‌های خانوادگی، صداقت، خیرخواهی، دوستی، امنیت و …
هر کدام از این کلمات، برای هر کس تفسیر و معنای متفاوتی می‌تواند داشته باشد. از طرفی معنای هر کدام از این کلمات می‌تواند در برهه‌های مختلف زندگی برای ما تغییر کند. مثلاً برداشت و تعریف من از موفقیت در ۱۵ سالگی با تعریفی که از موفقیت در ۲۵ سالگی دارم احتمالاً تا حد زیادی می‌تواند متفاوت باشد.
نکته مهم این است که بین ارزش‌های من و تیپ شخصیتی من تفاوت وجود دارد و این‌ها لزوماً با هم در یک راستا نیستند. ارزش‌ها محرک من برای انتخاب‌ها و تصمیماتی هستند که اتخاذ می‌کنم. اگر موفقیت برای من مهم‌تر از دوستی است، احتمالاً انتخاب‌های متفاوتی نسبت به کسی خواهم داشت که دوستی برایش در اولویت است.
پس می‌بینید که بخش مهمی از «شکل» زندگی من یا سرنوشت من را ارزش‌های من در زندگی تعیین می‌کند، نه لزوماً تیپ شخصیتی من. برای یک ENTP ممکن است موفقیت در زندگی شغلی ارزش باشد و برای یک ENTP دیگر، شهرت و اعتبار. اگر چه تیپ شخصیتی آن‌ها یکسان است اما ارزش‌های متفاوتی دارند.
این معمولاً چیزی است که در اغلب سایت‌ها یا مراکز فعال در حوزه MBTI از آن غفلت می‌شود. این‌که تیپ، فقط بخشی از ماجراست، نه همه آن و حقیقت این است که این «ارزش‌ها» هستند که برداشت، تفسیر و معنایی که من به اتفاقات و وقایع زندگی خودم می‌دهم را تعیین می‌کنند.
نکته مهم دیگر این است که ترجیحات شخصیتی معمولاً با یکدیگر در تعارض قرار نمی‌گیرند، مثلاً یک فرد هم‌زمان می‌تواند درون‌گرا و فکری باشد، یا هم‌زمان موفقیت طلب و دوستدار هیجان باشد. اما ارزش‌ها می‌توانند با هم در تعارض قرار بگیرند.
زمانی در زندگی من خواهد رسید که دو ارزش «کسب ثروت» و «گسترش دوستی» دچار تعارض خواهند شد و من، بسته به اولویت‌هایم باید یکی را تا حدی فدای دیگری کنم. چون مثلاً ممکن است برای کسب ثروتِ بیشتر، ساعات بیشتری را به کار و مطالعه و تحقیق بگذرانم و کمتر فرصتی برای یافتن دوستان جدید داشته باشم.
در نتیجه ارزش‌ها نقش بسیار مهمی در تعیینِ مسیرِ زندگی من بازی می‌کنند و این که صرفاً بخواهیم همه چیز را به تیپ شخصیتی ربط بدهیم در واقع کوچک کردن مسئله است.
در قسمت بعدی این مقاله سه عامل مهم دیگر را بررسی خواهیم کرد.
